मुलांना मोबाईल देणाऱ्या पालकांनो सावधान! शंभरात १५ मुलांमध्ये दिसतायेत ऑटिझमची लक्षणे; वेळीच व्हा सावध!
आजच्या या विशेष लेखात आपण जाणून घेणार आहोत की, मोबाईलचा अतिवापर आणि ऑटिझम यांचा काय संबंध आहे आणि पालकांनी कोणती काळजी घेणे आवश्यक आहे.
ऑटिझम म्हणजे काय? (What is Autism in Marathi)
ऑटिझम किंवा 'ऑटिझम स्पेक्ट्रम डिसऑर्डर' (ASD) हा एक मानसिक आणि विकासात्मक आजार आहे. यामध्ये मुलाचा सामाजिक संवाद, बोलणे आणि वागणे यावर परिणाम होतो. ऑटिझम झालेली मुले स्वतःच्याच विश्वात मग्न असतात. त्यांना इतरांशी डोळ्यात डोळे घालून बोलणे (Eye Contact) किंवा भावना व्यक्त करणे कठीण जाते.
धक्कादायक आकडेवारी: १०० त १५ मुले धोक्यात!
काही वर्षांपूर्वी ऑटिझमचे प्रमाण खूप कमी होते, मात्र आता शहरी भागात हे प्रमाण वेगाने वाढत आहे. तज्ज्ञांच्या मते, या वाढत्या प्रमाणामागे मुलांचा वाढलेला 'स्क्रीन टाइम' (Screen Time) हे एक महत्त्वाचे कारण आहे. सतत मोबाईल किंवा टीव्ही पाहिल्यामुळे मुलांचा मेंदू केवळ 'वन वे कम्युनिकेशन'ला (एकतर्फी संवाद) सरावतो, ज्यामुळे त्यांचा सामाजिक विकास खुंटतो.
मोबाईलमुळे ऑटिझमची लक्षणे वाढण्याची कारणे
अनेकांना प्रश्न पडतो की मोबाईलमुळे ऑटिझम कसा काय होऊ शकतो? खरं तर, मोबाईलमुळे 'व्हर्च्युअल ऑटिझम' (Virtual Autism) नावाची स्थिती निर्माण होते. याची प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
- संवादाचा अभाव: मूल जेव्हा मोबाईल पाहते, तेव्हा ते फक्त ऐकते किंवा पाहते, पण कोणाशी बोलत नाही. यामुळे भाषेचा विकास थांबतो.
- मेंदूच्या विकासात अडथळा: वयाच्या २ ते ५ वर्षात मुलांच्या मेंदूचा विकास सर्वात वेगवान असतो. या काळात जर त्यांनी तासनतास मोबाईल पाहिला, तर त्यांच्या कल्पनाशक्तीवर मर्यादा येतात.
- डोपामाइनची सवय: मोबाईलमधील गेम्स आणि व्हिडिओंमुळे मेंदूमध्ये 'डोपामाइन' हे केमिकल रिलीज होते, ज्यामुळे मुलांना मोबाईलचे व्यसन लागते आणि ते चिडचिडे होतात.
मुलांमधील ऑटिझमची प्रमुख लक्षणे (Symptoms of Autism in Children)
जर तुमचे मूल दिवसातील २ तासांपेक्षा जास्त वेळ मोबाईल पाहत असेल, तर खालील लक्षणांकडे लक्ष द्या:
- नावाने हाक मारल्यावर प्रतिसाद न देणे: मूल आपल्या धुंदीत राहते आणि हाक मारली तरी पाहत नाही.
- नजर न मिळवणे (Poor Eye Contact): बोलताना समोरच्या व्यक्तीच्या डोळ्यात न पाहणे.
- उशिरा बोलणे: वयानुसार बोलणे न शिकणे किंवा खूप कमी शब्द वापरणे.
- एकाकी राहणे: इतर मुलांसोबत खेळण्याऐवजी एकटेच राहणे पसंत करणे.
- ठराविक गोष्टींची सवय: हातांची हालचाल विचित्र करणे किंवा एकाच ठिकाणी गोल गोल फिरणे.
- अति राग किंवा चिडचिड: मोबाईल काढून घेतल्यावर प्रमाणाबाहेर रडणे किंवा आदळआपट करणे.
पालकांनी काय करावे? (Tips for Parents to Reduce Screen Time)
तुमच्या मुलाला या धोक्यापासून वाचवण्यासाठी आजच खालील पावले उचला:
१. स्क्रीन टाइमवर नियंत्रण ठेवा
तज्ज्ञांच्या मते, २ वर्षाखालील मुलांना मोबाईल स्पर्शही करू देऊ नका. २ ते ५ वर्षांच्या मुलांसाठी दिवसाला जास्तीत जास्त ३० ते ४५ मिनिटे पुरेसे आहेत, तेही पालकांच्या देखरेखीखाली.
२. मुलांशी संवाद वाढवा
मुलांसोबत गप्पा मारा, त्यांना गोष्टी सांगा. तुम्ही त्यांच्याशी जेवढे जास्त बोलाल, तेवढा त्यांचा शब्दसंग्रह वाढेल आणि सामाजिक भीती दूर होईल.
३. मैदानी खेळांना प्राधान्य द्या
मोबाईलमधील गेम खेळण्यापेक्षा मुलांना बागेत घेऊन जा. मातीत खेळणे, धावणे यांमुळे त्यांच्या मेंदूचा आणि शरीराचा सर्वांगीण विकास होतो.
४. स्वतः उदाहरण बना
जर पालक स्वतः तासनतास मोबाईलमध्ये व्यस्त असतील, तर मुले तेच शिकणार. मुलांसमोर मोबाईलचा वापर कमी करा आणि त्यांना वेळ द्या.
'व्हर्च्युअल ऑटिझम' आणि खरा ऑटिझम यातील फरक
अनेकदा मोबाईलच्या अतिवापरामुळे मुलांमध्ये ऑटिझमसारखी लक्षणे दिसतात, पण मोबाईल बंद केल्यावर आणि मुलांशी संवाद वाढवल्यावर ही लक्षणे निघून जातात. याला 'व्हर्च्युअल ऑटिझम' म्हणतात. पण जर लक्षणे गंभीर असतील, तर त्वरित बालरोगतज्ज्ञ किंवा सायकॉलॉजिस्टचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
पालकांनो, मुलांचे हट्ट पुरवण्यासाठी किंवा त्यांना शांत ठेवण्यासाठी त्यांच्या हातात दिलेला मोबाईल त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात मोठा शत्रू ठरू शकतो. १०० मुलांपैकी १५ मुलांमध्ये ऑटिझमची लक्षणे दिसणे ही धोक्याची घंटा आहे. तंत्रज्ञानाचा वापर आवश्यक आहे, पण तो मर्यादित असावा. आपल्या मुलाचे बालपण 'डिजिटल' करण्यापेक्षा 'नैसर्गिक' करा.
तुम्हाला ही माहिती कशी वाटली? कमेंट मध्ये नक्की सांगा आणि आपल्या ओळखीच्या सर्व पालकांना ही पोस्ट शेअर करून जागरूक करा!
thanks for comment.